سیدرضا صالحیامیری با بیان اینکه جیرفت یکی از ارزشمندترین کانونهای تمدنی شرق ایران است، تصریح کرد: «نباید حریم شهر قدیمی دقیانوس در جیرفت برای ساختن مسکن استفاده شود.»
محوطه باستانی جیرفت که در میان مردم با نام «دقیانوس» نیز شناخته میشود بهعنوان یکی از مهمترین سایتهای باستانشناسی در ایران به شمار میرود. اما طی روزهای اخیر، زمزمههایی درباره انجام گمانهزنی در راستای اجرای طرح شهرکسازی در محدوده این اثر تاریخی مطرح شده است؛ موضوعی که نگرانیهای گستردهای را در میان متخصصان حوزه میراثفرهنگی برانگیخته است.
شهر قدیمی جیرفت سالهاست در فهرست اولویتهای میراثفرهنگی برای تبدیل شدن به «سایتموزه» است و حتی یکی از گزینههای جدی برای ارسال به یونسکو برای ثبت در فهرست آثار جهانی است.
با این حال، انتشار خبرهایی درباره احتمال تغییر کاربری بخشی از عرصه این محوطه، واکنش تند باستانشناسان و کارشناسان را در پی داشته است. آنان هشدار میدهند که هرگونه اقدام عمرانی در محدوده عرصه و حریم این اثر میتواند آسیبهای جبرانناپذیری به لایههای تاریخی آن وارد کند.
در حاشیه رودخانه هلیلرود در جنوب استان کرمان محوطههای باستانی مهمی از جمله کُنارصندل و شهر قدیم جیرفت وجود دارد. دقیانوس یکی از بزرگترین شهرهای اسلامی در این منطقه و در جنوبشرق ایران است که بنا به گفته کارشناسان، در پی حملات مکرر و ویرانگر غُزها، این شهر ویران و در قرن هفتم هجریقمری به کلی متروکه و از سکنه خالی شد.
بنا به گفته حمیده چوبک، سرپرست گروه کاوش در شهر قدیم جیرفت، دقیانوس یکی از بزرگترین شهرهای جهان اسلام و جنوبشرق ایران بهشمار میرفته است. البته، بهجز دوران اسلامی، دورههای دیگری از جمله تاریخی، مفرغ، آغاز شهرنشینی و پیش از تاریخ هم در زیر لایههایی که از این شهر شناسایی شده وجود دارد.
با وجود این ارزشها و اهمیتی که این سایت تاریخی و باستانی دارد، از اردیبهشتماه سال ۱۴۰۳ خورشیدی تاکنون خطری بزرگ این شهر خفته در خاک را تهدید میکند. ماجرا از اینجا شروع شد که برای احداث شهر نوین جیرفت، اراضیای در عرصه دقیانوس در نظر گرفته شد.
۲ سال پیش، عملیاتی برای تسطیح این اراضی نیز آغاز شد منتها با ورود میراثفرهنگی و کارشناسان و دوستداران میراثفرهنگی و در ادامه، دادستانی جیرفت، این پروژه متوقف شد.
در حالی که با اعلام صریح مخالفت میراثفرهنگی با این ساختوساز، تصور بر این بود که خطر از سر دقیانوس رفع شده است، طی روزهای اخیر، برخی رسانهها اخباری منتشر کردهاند مبنی بر اینکه قرار است گمانهزنی مجددی با هدف پیشبرد طرح شهرکسازی در محدوده شهر تاریخی دقیانوس صورت گیرد.
این خبر اما با واکنش گستردهای از سوی باستانشناسان سراسر کشور روبهرو شد که همگی بر رعایت ضوابط میراثفرهنگی و ممنوعیت ساختوساز در محدوده این شهر کهن تاکید داشتند.
سرپرست معاونت میراثفرهنگی اداره کل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان کرمان هم روز دوشنبه به خبرنگار ایرنا گفت که با نظر کارشناسان و باستانشناسان که این روزها اظهارنظر کردهاند موافقند و هیچ ساختوسازی نباید در عرصه و حریم شهر قدیم جیرفت صورت گیرد.
فرناز فرهیمقدم توضیح داد: از حدود ۲ سال پیش، درباره ساختوساز در اراضی مدنظر نهضت ملی مسکن در جیرفت، اختلافی بین میراثفرهنگی و دستاندرکاران این پروژه پیش آمد و همان زمان بهصراحت اعلام کردیم که در این زمینها نباید شهرکسازی انجام شود و موضع ما تغییری نکرده است.
وی افزود: کمیسیون اصل ۹۰ مجلس برای حل این مشکل راهحلی ارائه کرده مبنی بر اینکه گمانهزنی در این اراضی صورت بگیرد تا مشخص شود که آیا آثار میراثی و تاریخی در زمینهای مدنظر وجود دارد یا خیر؟
سرپرست معاونت میراثفرهنگی استان کرمان ادامه داد: حرف ما این است که حریم و عرصه دقیانوس مشخص است و باید طبق ضوابط آن عمل شود و همیشه هم این موضع را گرفتهایم و تغییری نکرده است.
وی با بیان اینکه در حال حاضر هم هیچ اتفاق جدیدی نیفتاده و تعرضی به شهر قدیم جیرفت صورت نگرفته است، تصریح کرد: خطری شهر قدیم جیرفت را تهدید نمیکند.
سرپرست معاونت میراثفرهنگی استان کرمان گفت: میراثفرهنگی از ضوابطی که دارد کوتاه نمیآید. گمانهزنی هم انجام شود، بعید است در آنچه که تاکنون گفته شده تغییری ایجاد شود چرا که اراضی مدنظر برای اجرای پروژه نهضت ملی مسکن جزو عرصه و حریم شهر قدیم جیرفت و بسیار ارزشمند است.
با اعلام نظر صریح میراثفرهنگی به نظر میرسد پرونده ساختوسازهای احتمالی بر روی شهر کهن دقیانوس جیرفت بسته شود که در این صورت، گامی مهم در راستای صیانت از یکی از قدیمیترین و مهمترین سایتهای تاریخی ایران به حساب میآید و موجب میشود گنجینههای مدفون در دل این شهر باستانی، برای نسلهای آینده حفظ شود.
