به گزارش پایگاه خبری دل عالم به نقل از روابط عمومی منابع طبیعی استان، این گیاه معطر، از خانواده چتریان (Umbelliferae) بوده و زیستگاه آن محدود به ارتفاعات خاصی در استانهای کرمان، چهارمحال و بختیاری، کهگیلویه و بویراحمد و اصفهان است.
در استان کرمان، منطقه کوه هزار راین یکی از مهمترین رویشگاههای این گیاه محسوب میشود.کرفس کوهی به دلیل طعم خاص و خواص درمانیاش، جایگاه ویژهای در سفره و استفاده در طب سنتی توسط مردم محلی دارد؛ تا جایی که لقب «سلطان گیاهان کوهی» به آن دادهاند.
رشد رویشی کرفس کوهی از اوایل اسفندماه، همزمان با ذوب برفها و مرطوب شدن خاک آغاز میشود و تا خردادماه ادامه دارد.
سپس در مرحله زایشی، گیاه با کمک ذخایر غذایی موجود در غده بزرگ ریشه، ساقه گلدار خود را تا ارتفاع ۱۲۰ تا ۲۰۰ سانتیمتر رشد میدهد و در شهریور بذرهایش را میریزد.
بذرهای این گیاه دارای خواب فیزیولوژیک بوده و تنها راه تکثیر آن، بذر طبیعی است. هرگونه آسیب به ریشه در زمان برداشت، موجب نابودی کامل پایه گیاه میشود و چرخه رویش آن متوقف خواهد شد.
کرفس کوهی معمولاً زمانی برداشت میشود که قطر ریشه به ۱۰ تا ۱۴ سانتیمتر میرسد؛ اما این عمل، در صورت عدم رعایت اصول بهرهبرداری، به تخریب زیستگاه منجر میشود.
محبوبیت زیاد این گیاه در بین مردم محلی باعث افزایش چشمگیر برداشت آن شده است. با بالا رفتن تقاضا، قیمت این گیاه نیز در فصل برداشت افزایش مییابد و انگیزههای اقتصادی برای بهرهبرداری بیرویه رشد میکند. این روند، گونهای ارزشمند را بهسوی نابودی تدریجی سوق داده است.
در سالهای اخیر بهواسطه خشکسالیهای متوالی، مراتع استان که رویشگاه اصلی گیاهان دارویی و صنعتی هستند با تنش شدید اکولوژیکی روبهرو شدهاند و برداشت غیراصولی گیاهان دارویی باعث کاهش سطح رویشگاهها، اختلال در زادآوری طبیعی گیاهان و تهدید جدی گونههای با ارزش گیاهی مانند باریجه، ریواس، آنغوزه، زیره کوهی، آویشن و کرفس کوهی شده است.
برداشت گیاهان مرتعی باید براساس ضوابط قانونی ابلاغشده انجام گیرد. مطابق ماده ۲۵ مکرر قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز (مصوب ۱۴۰۰)، برداشت غیرمجاز محصولات فرعی جنگلی و مرتعی، حمل، خرید، فروش یا نگهداری آنها، جرم محسوب شده و با متخلفان بهشدت برخورد قانونی خواهد شد.
برداشت گیاهان دارویی، بهویژه کرفس کوهی، نشان میدهد که بدون وجود سازوکارهای نظارتی و آگاهیبخشی به جوامع محلی، بهرهبرداری از منابع طبیعی نهتنها سودآور نخواهد بود، بلکه به تهدیدی جدی برای تنوع زیستی بدل میشود.
حفاظت از گونههایی چون کلوس، نیازمند تدوین طرحهای جامع مدیریت بهرهبرداری، ترویج کشت صنعتی گیاهان دارویی، آموزش جوامع محلی و تشدید نظارت قانونی بر برداشت از مراتع است.
سپس در مرحله زایشی، گیاه با کمک ذخایر غذایی موجود در غده بزرگ ریشه، ساقه گلدار خود را تا ارتفاع ۱۲۰ تا ۲۰۰ سانتیمتر رشد میدهد و در شهریور بذرهایش را میریزد.
بذرهای این گیاه دارای خواب فیزیولوژیک بوده و تنها راه تکثیر آن، بذر طبیعی است. هرگونه آسیب به ریشه در زمان برداشت، موجب نابودی کامل پایه گیاه میشود و چرخه رویش آن متوقف خواهد شد.
کرفس کوهی معمولاً زمانی برداشت میشود که قطر ریشه به ۱۰ تا ۱۴ سانتیمتر میرسد؛ اما این عمل، در صورت عدم رعایت اصول بهرهبرداری، به تخریب زیستگاه منجر میشود.
محبوبیت زیاد این گیاه در بین مردم محلی باعث افزایش چشمگیر برداشت آن شده است. با بالا رفتن تقاضا، قیمت این گیاه نیز در فصل برداشت افزایش مییابد و انگیزههای اقتصادی برای بهرهبرداری بیرویه رشد میکند. این روند، گونهای ارزشمند را بهسوی نابودی تدریجی سوق داده است.
در سالهای اخیر بهواسطه خشکسالیهای متوالی، مراتع استان که رویشگاه اصلی گیاهان دارویی و صنعتی هستند با تنش شدید اکولوژیکی روبهرو شدهاند و برداشت غیراصولی گیاهان دارویی باعث کاهش سطح رویشگاهها، اختلال در زادآوری طبیعی گیاهان و تهدید جدی گونههای با ارزش گیاهی مانند باریجه، ریواس، آنغوزه، زیره کوهی، آویشن و کرفس کوهی شده است.
برداشت گیاهان مرتعی باید براساس ضوابط قانونی ابلاغشده انجام گیرد. مطابق ماده ۲۵ مکرر قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز (مصوب ۱۴۰۰)، برداشت غیرمجاز محصولات فرعی جنگلی و مرتعی، حمل، خرید، فروش یا نگهداری آنها، جرم محسوب شده و با متخلفان بهشدت برخورد قانونی خواهد شد.
برداشت گیاهان دارویی، بهویژه کرفس کوهی، نشان میدهد که بدون وجود سازوکارهای نظارتی و آگاهیبخشی به جوامع محلی، بهرهبرداری از منابع طبیعی نهتنها سودآور نخواهد بود، بلکه به تهدیدی جدی برای تنوع زیستی بدل میشود.
حفاظت از گونههایی چون کلوس، نیازمند تدوین طرحهای جامع مدیریت بهرهبرداری، ترویج کشت صنعتی گیاهان دارویی، آموزش جوامع محلی و تشدید نظارت قانونی بر برداشت از مراتع است.
